borys-godunow

Robert Brown (1773-1858)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:43:37 +0000

Botanik angielski. W latach 1801-1805 uczestniczył w wyprawie naukowej do Australii. Zebrał tam około 4000 gatunków roślin australijskich, w tym wiele dotąd nie znanych. Swoje uwagi na temat flory tego kontynentu zawarł w dwóch dziełach, które wydał drukiem: ?Prodromus Florae Novae Hollan-diae et Insulae Van Diemen” (1810-1835) oraz ?General Remarks, Geographical and Systematical, on the Botany of Terra Australis” (1814). Po tej publikacji stał się znany poza granicami swego kraju i zaczął otrzymywać rośliny zebrane przez innych botaników w różnych częściach świata. Umożliwiło to Brownowi sporządzenie naukowych opisów roślinności Jawy, Dalekiej Północy, Etiopii i okolic ujścia Konga. Dokładna obser-

wacja rozlicznych gatunków roślin doprowadziła Browna do prac badawczych nad budową zalążka i nasienia u roślin oraz nad procesem zapłodnienia woreczka zalążkowego. Wkrótce prace na ten temat zaczęto uważać za obowiązujące w świecie botaniki. Wyznaczyły one dalszy kierunek badań dla przyszłych botaników. W roku 1827 dokonał odkrycia bezładnych ruchów drobniutkich cząsteczek zawiesiny pyłku kwiatowego w cieczy. Zjawisko to, nazwane ruchami Browna, zostało zdefiniowane jako bezustanny, chaotyczny, podobny do drgań i podskoków ruch cząsteczek fazy rozproszonej w układzie dyspersyjnym (mieszanina niejednorodna, złożona z fazy rozpraszającej i fazy rozproszonej; obie fazy mogą występować w stanie stałym, ciekłym i gazowym), wywołany uderzeniami drobin fazy rozpraszającej, podlegających ruchom termicznym. (Wyjaśnienie tych ruchów oddziaływaniem znajdujących się w ciągłym ruchu cieplnym cząsteczek chemicznych cieczy wchodzącej w skład zawiesiny podali później, niezależnie od siebie, Albert Einstein i Marian Smoluchowski, jeden z największych fizyków polskich). Rok 1831 przyniósł ważne odkrycie: prowadząc badania wewnętrznej treści komórek skórki storczyków, stwierdził, że u roślin istnieje jądro komórkowe. Robert Brown ugruntował (obok botanika szwajcarskiego Augustine’a P. de Candolle’a) podstawy naturalnego systemu roślinnego. Od roku 1811 był członkiem angielskiego naukowego Towarzystwa Królewskiego (Royal Society), a od 1833 członkiem francuskiej Akademii Nauk (Academic des Sciences).

Wernher von Braun (1912-1977)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:43:29 +0000

Niemiecki konstruktor pocisków rakietowych. Urodził się w Wirsitz. W czasie studiów politechnicznych zainteresował się astronautyką i techniką rakietową. Od roku 1930 związany z niemieckimi ośrodkami rakietowymi pracującymi nad bronią rakietową. Początkowo był asystentem Hermanna Obertha. W roku 1932 został kierownikiem stacji doświadczalnej w Kummersdorff, a cztery lata później otrzymał stanowisko dyrektora technicznego tajnej bazy w Peenemünde. W roku 1933 jeden z pocisków jego konstrukcji osiągnął wysokość 2000 metrów. Wernhcr von Braun odegrał główną rolę przy konstruowaniu samolotów-pocisków V-1 (od niemieckiego Vergeltungswaffe - ?broń odwetowa”), nad którymi pracował od czerwca 1942 roku. Niemcy użyli ich po raz pierwszy do zdalnego bombardowania Londynu (13 VI 1944). Masa startowa pocisku wynosiła 2,2 t, masa materiału wybuchowego - 700 kg, zasięg 350 km, prędkość maksymalna - 640 km/h. Celność V-1 na skutek małej prędkości była zbyt mała. W Peenemünde powstała też pierwsza duża rakieta A-4 (nazwana później V-2), której użyto podczas II wojny światowej do przenoszenia pocisków zrzucanych na Anglię. W tej bazie opracował także projekt międzykontynental-nego pocisku rakietowego A-9/A-10 (Amerika Rakete). Była to pierwsza rakieta dwustopniowa, to znaczy wyposażona w dwa silniki rakietowe: po wyczerpaniu się pierwszego z nich, pracować zaczynał drugi. Po zakończeniu wojny von Braun osiadł na stałe w Stanach Zjednoczonych. Opracował projekt wyprawy na Marsa, opisany w pracach ?The Mars Project” (1952) oraz w ?The Exploration of Mars” (1956). W Stanach Zjednoczonych w latach 1970-1972 był jednym z dyrektorów National Aeronautics and

Space Administration, czyli NASA (Państwowy Urząd Lotnictwa i Astronautyki). \fan Braun pracował nad amerykańską rakietą ?Jupiter C”, która była rakietą nośną sztucznego satelity ?Alfa”, wyniesionego na orbitę w roku 1958. Skonstruował rakiety, które wyniosły w przestrzeń kosmiczną pierwszego amerykańskiego sztucznego satelitę Ziemi ?Explorer 1″ (1958) i pierwszy amerykański próbnik międzyplanetarny ?Pioneer 4″ (1959). Kierował budową rakiety ?Saturn 5″, dzięki której w programie kosmicznym ?Apollo” doprowadzono do pierwszych podróży ludzi na Księżyc (1969-1972).

Johannes Brahms (1833-1897)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:43:19 +0000

Wybitny kompozytor niemiecki, pianista i dyrygent Urodził się w Hamburgu, zmarł w Wiedniu. Naukę gry rozpoczął u ojca, kontrabasisty, jednak w następnych latach pobierał lekcje u zawodowych pianistów. Koncert, w którym wystąpił 21 IX 1848 roku, uważa się za początek jego kariery jako pianisty-wir-tuoza. W roku 1853 odbył tournee koncertowe po kraju. W październiku tegoż roku Robert Schumann w artykule zamieszczonym w ?Neue Zeitschrift für Musik” obwieścił pojawienie się geniusza niemieckiej muzyki ? Brahmsa. W latach 1857-1859 przebywał trzykrotnie w Detmold jako nadworny muzyk, dając także koncerty w wielu miastach niemieckich. Sukces przyniósł kompozytorowi ?Koncert fortepianowy d-moll” (1859), wykonany w Hamburgu (mimo nieudanych prawykonań w Hanowerze i Lipsku), gdzie przez dwa lata kierował chórem żeńskim (1860-1862). W roku 1862 wyjechał do Wiednia. W mieście tym nie tylko zdobył uznanie publiczności, ale także krytyki, co mu zrekompensowało poprzednie niepowodzenia (nie dostał stanowiska kierownika hamburskiego towarzystwa muzycznego i Singakademie). W 1865 roku umarła matka Brahmsa, co kompozytor przeżył bardzo mocno. Pod wpływem tego wydarzenia napisał ?Niemieckie requiem”. W latach sześćdziesiątych wykrystalizował się indywidualny styl Brahmsa, który zapoczątkował nurt klasycyzujący w muzyce XIX wieku. W swojej twórczości nawiązywał do Beethovena i form barokowych, wykorzystując także elementy ludowe. Z tego okresu pochodzą utwory fortepianowe i kameralne, m.in. ?Wariacje na temat Händla”, ?Wariacje na temat Paganiniego”, ?Koncert fortepianowy”. Słynne ?Tańce węgierskie” powstawały w latach 1852-1869. W latach 1872-1875 był dyrektorem artystycznym Gesellschaft Musikfreunde w Wiedniu, dając koncerty prezentujące przede wszystkim arcydzieła muzyki dawnej, m.in. Bacha i Händla. Tworzy w tym czasie ?Wariacje na temat Haydna”. W uznaniu dotychczasowych zasług w roku 1876 otrzymał doktorat honoris causa uniwersytetu angielskiego w Cambridge (ale go nie przyjął), a trzy lata później uniwersytetu we Wrocławiu. W latach 1878-1893 odbywał liczne podróże artystyczne do Włoch. W latach siedemdziesiątych koncentrował się na komponowaniu muzyki orkiestrowej, którą charakteryzuje nasycone, pełne brzmienie. Jest także autorem ponad 200 pieśni solowych. Zmarł na raka wątroby.

Tycho de Brahe (1546-1601)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:43:09 +0000

Wybitny astronom duński. Zgodnie z życzeniem rodziny miał studiować prawo. W roku 1560 nastąpiło zaćmienie Słońca, dobrze widoczne w Danii. To zjawisko rozbudziło w czternastoletnim chłopcu zainteresowanie astronomią. Dwanaście lat później (1572) wykrył w gwiazdozbiorze Kasjopei supernową, to znaczy gwiazdę charakteryzującą się nagłym wzrostem jasności. Po tym odkryciu stał się sławny w całej Europie i król duński wybudował mu za beczkę złota w latach 1576-1580 na wyspie Hven (w pobliżu Kopenhagi) pierwsze w świecie obserwatorium astronomiczne -Uraniborg. Tycho de Brahe kierował nim do roku 1597. W ciągu dwudziesta jeden lat wykonał w Uraniborgu szereg bardzo dokładnych (mimo prymitywnych przyrządów i metod obserwacyjnych) obserwacji planet, co potem posłużyło jego uczniowi Johannesowi Keplerowi do odkrycia prawidłowości ruchu planet i sformułowania tak zwanych praw Keplera. Odkrył dwie nierówności w ruchu Księżyca, to znaczy równanie roczne i wariację. Opracował na podstawie własnych obserwacji kompletny katalog położeń wszystkich (977) gwiazd widocznych gołym okiem z szerokości geograficznej Danii. Na skutek intryg na duńskim dworze królewskim oraz kłopotów materialnych zmuszony został do opuszczenia kraju. W roku 1597 wyjechał do Niemiec. Po dwóch latach pobytu w Niemczech osiadł w roku 1599 w Pradze, gdzie otrzymał stanowisko nadwornego astronoma i matematyka na dworze cesarskim. W Pradze jego pomocnikiem był Johannes Kepler. Tycho de Brahe odkrył 5 nowych komet. Obserwacje

jednej z nich już w roku 1577 wykazały, że kometa porusza się po orbicie przecinającej orbity planet, co stanowiło zaprzeczenie starogreckiej teorii, według której komety występowały w atmosferze ziemskiej. Podał także teorię budowy Układu Słonecznego: Ziemia miała być ciałem centralnym, a wokół niej krążyły Księżyc i Słońce. Wokół Słońca krążyły zaś pozostałe planety: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn. Uczony pozostawił po sobie wiele prac naukowych i rozpraw. W roku 1923 wydano komplet dzieł Brahego, zawartych w dziesięciu dużych tomach. Tycho de Brahe w młodości stracił w pojedynku część nosa. Swoje kalectwo ukrywał pod wykonaną przez siebie srebrną protezą.

Robert Boyle (1627-1691)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:43:00 +0000

Fizyk, chemik i filozof angielski, jeden z twórców nowoczesnej chemii. Urodził się w Lismore w Irlandii, zmarł w Londynie. Od roku 1654 prowadził na uniwersytecie oksfordzkim eksperymentalne badania w dziedzinie fizyki i chemii. Głosił wbrew powszechnie przyjętym wtedy sądom, że chemia jest odrębną dziedziną nauki. Wyniki badań przeprowadzanych w Oksfordzie ogłosił w swoim dziele wydanym w roku 1661 pt. ?The Sceptical Chemist” (?Chemik powątpiewający”). Podał w nim definicję pierwiastka chemicznego jako substancji, której nie można rozłożyć na substancje prostsze. Aż do roku 1896, to znaczy do odkrycia pierwiastków promieniotwórczych, nie straciła ona na aktualności. Ukazanie się tego dzieła stanowiło punkt zwrotny w historii chemii. Boyle zwalczał alchemików, argumentował bowiem, że ich poglądy na budowę materii, wywodzące się ze średniowiecza, nie zostały potwierdzone doświadczalnie. Alchemia była znana już od starożytności w Egipcie i Chinach, w Europie królowała od VIII wieku aż do wieku XVTO. Jej celem było otrzymanie kamienia filozoficznego, czyli hipotetycznej substancji, bezskutecznie poszukiwanej przez alchemików, mającej umożliwić przemianę różnych metali w złoto, oraz tak zwanego eliksiru życia i panaceum. W toku tych poszukiwań alchemicy udoskonalili metody doświadczalne wyodrębniania i oczyszczania substancji, m.in. destylację i krystalizację, a także odkryli i zbadali wiele związków chemicznych (m.in. kwas azotowy, kwas siarkowy, kwas solny, związki rtęci). Boyle uważał jednak, że brak im było naukowego podejścia. Pierwszy rozwinął jakościową analizę chemiczną, przeprowadzając i opracowując dużo reakcji charakterystycznych. W roku 1663 zastosował wskaźnik do odróżniania kwasów od zasad. Był nim wywar roślinny. W dziedzinie fizyki przeprowadził doświadczenia, na podstawie których sformułował w roku 1662 prawo głoszące, że objętość danej masy gazu jest odwrotnie proporcjonalna do ciśnienia. Prawo to niezależnie od Boyle’a odkrył w roku 1676 Edme Mariotte (1620-1684), fizyk francuski. Nosi ono nazwę prawa Boyle’a i Mariotte’a i należy do podstawowych praw gazowych. Boyle był jednym z założycieli Royal Society i w latach 1680? 1691 jego prezesem. Pisał także traktaty religijne, w których na podstawie praw przyrody udowadniał wszechobecność Boga.

Borys Godunow (ok. 1552-1605)

admin — Wed, 05 Nov 2008 14:42:50 +0000

Car rosyjski od roku 1598. Wywodził się ze znanej rodziny bojarów. W młodości przebywał na dworze cara Iwana Groźnego. Dzięki małżeństwu siostry Ireny z carem Fiodorem I, upośledzonym umysłowo, uzyskał znaczne wpływy na dworze i przez dziewięć lat (1589-1598) faktycznie sprawował władzę. Po śmierci Fiodora I został obwołany carem przez większość Soboru Ziemskiego. Wcześniej posądzano go o spowodowanie śmierci (1591) małoletniego syna Iwana Groźnego, Dymitra, ostatniego z dynastii Rurykowiczów. Borys Godunow dbał przede wszystkim o spokój wewnętrzny kraju i poprawę gospodarki. Utwierdził poddaństwo chłopów. Wzorem Iwana Groźnego dążył do centralizacji władzy państwowej. W polityce zagranicznej zabiegał o utrzymanie pokojowych stosunków z Polską. W latach 1590-1605 prowadził wojny ze Szwecją, podczas których udało mu się odzyskać kilka miast nadmorskich. Umacniał południowe granice państwa, budując liczne warowne miasta-twier-dze. Kontynuował także ekspansję na Syberię, prowadząc akcję koloniza-cyjną na tamtych ziemiach i zakładając miasta (m.in. Tomsk w 1604). Chcąc uniezależnić rosyjski Kościół prawosławny od Konstantynopola, w roku 1589 utworzył Patriarchat Moskiewski. Niezadowolenie z polityki Borysa Godunowa rosło, zwłaszcza wśród przeciwników politycznych cara, których torturowano, więziono, zsyłano do klasztorów (przy czym z inicjatywy samego cara kwitły w najlepsze szpiegostwo i donosi-cielstwo). Przyczynił się do tego także głód (1601-1603), spowodowany tragicznym nieurodzajem. Głód i epidemie siały straszliwe spustoszenie wśród ludności. W tym okresie pano-;by nie karmić chłopów, zaczęli ich wypędzać ze swoich posiadłości. Po całym kraju włóczyły się gromady głodnych i zrozpaczonych ludzi. Szerzył się na wielką skalę bandytyzm. Mimo że car kazał wydawać z zasobów państwowych zboże i pieniądze, akcja ta nie zdała egzaminu przede wszystkim z powodu niesumienności urzędników. Końcowe lata panowania Borysa Godunowa to rozszerzanie się ruchów chłopskich na Siewierszczyźnie i pojawienie się Dymitra Samozwańca I. Na wieść o wkroczeniu Samozwańca do Rosji Borys Godunow zmarł rażony apopleksją.